Uświadamianie sobie własnych potrzeb i umiejętność ich zaspokojenia lub świadomego sfrustrowania, jest przejawem zdrowia psychicznego w ujęciu Józefa Zinkera, twórcy modelu myślowego “cykl samoregulacji”, który jest mi szczególnie bliski w myśleniu o prowadzeniu i doświadczaniu psychoterapii. Umiejętność samoregulacji obejmuje rozpoznawanie wrażeń sensorycznych i doznań, przepuszczanie ich przez filtr świadomości, mobilizację energii, działanie na rzecz zaspokojenia,nasycanie się i asymilację własnego doświadczenia. Zadaniem psychoterapeuty jest zauważanie przerw w cyklu samoregulacji klienta i zapraszanie go do poszerzania jego świadomości,aby umożliwić zmianę i wyjście ze sposobów przeżywania życia,które są źródłem cierpienia.
Wzorce niezaspokojenia potrzeb pochodzą z różnych okresów rozwoju, lecz zaburzają kontakt w tu i teraz. Stąd prymarną zasadą w gabinecie gestaltysty, jest maksymalna uważność na to, co dzieje się w chwili obecnej. Tu i teraz, to, co żywe, co dzieje się w przestrzeni pomiędzy klientem a terapeutą, jest tym, czym należy się zająć, co należy poczuć, uświadomić sobie i eksplorować z ciekawością, tak po stronie terapeuty, jak i klienta. Człowiek uczy się sobą ciekawić, zadawać sobie pytanie: Czego doświadczam? Czego teraz potrzebuję? Co jest we mnie żywe? Co mi umyka?
W obliczu powyższego, objawy psychopatologii można widzieć jako skutek tragicznego niespotkania z samym sobą. Zatem diagnoza w psychoterapii Gestalt jest procesem ciągłym i dynamicznym, gdyż w toku terapii odsłaniają się kolejne zaburzające samoregulację warstwy i mechanizmy, jak ubranie, które nie pasuje już na nas, bo nie spełnia swojej roli, a nadal mamy je na sobie. Psychoterapia ujawnia trwałe schematy relacyjne i pomaga uelastycznić sposoby reagowania i przeżywania, które są źródłem cierpienia. Jest procesem, który uczy człowieka integrować własne doświadczenia: mieścić ambiwalencję, widzieć plan centralny i tło danego problemu, znosić nieprzyjemne stany emocjonalne bez utraty poczucia, że ma się dobre życie. Klient uczy się być w zgodzie z własnym ciałem i umysłem. Niebagatelne znaczenie ma rozwijanie w kliencie umiejętności samokojenia i opieki nad samym sobą Staje się on chętny do budowania relacji opartych na wzajemności, szacunku i ciekawości.
Dopuszczanie różnych sposobów narracji o własnym życiu, pozwala mieścić w sobie i cenić tak doświadczenie trudne, jak i doświadczenia budujące. Nawet najbardziej doświadczony przez los, cierpiący człowiek, jest w stanie doświadczyć czegoś dobrego i leczącego, jeśli oprze się na relacji z autentycznym, zaciekawionym i pełnym szacunku człowiekiem.
