“Wszystkie komórki jajowe, jakie kobieta będzie kiedykolwiek nosić, formują się w jej jajnikach, gdy jest czteromiesięcznym płodem w łonie swojej matki. Oznacza to, że nasze komórkowe życie jako jajeczko rozpoczyna się w łonie naszej babki. Każdy z nas spędził pięć miesięcy w łonie naszej babki, a ona z kolei formowała się w łonie swojej babki. Wibrujemy w rytmie krwi naszej matki, zanim sama się narodzi, a ten puls to nić krwi, która sięga aż do pierwszej matki.”
Layne Redmond, „When the Drummers Were Women” (za: Natuli – Dzieci są Ważne)
Współczesne badania psychologiczne dostarczają nam coraz więcej dowodów na to, że ciąża, poród oraz okres połogu (rozumianego dłużej niż medyczne 6 tygodni) jest wielowymiarowym czasem zmian - nie tylko fizycznych, fizjologicznych lecz również psychicznych w życiu matki. Przywołany przeze mnie cytat w bardzo esencjonalny sposób pokazuje jak potężne jest połączenie między kobietą i jej przodkiniami. Ta więź implikuje bardzo dynamiczny proces transformacji wewnętrznej jaka zachodzi w kobiecie pod czas ciąży – zmian przygotowujących nie tylko na przyjęcie dziecka, ale również otwierających drzwi dostępu do „duchów przeszłości”. Psychoanalityczki zajmujące się badaniem zmian adaptujących do macierzyństwa widzą ten czas m.in. jako kryzys tożsamości podobny do okresu dorastania (Magdalena Chrzan – Dętkoś, 2010). Na świadomym poziomie wiemy, że w okres ten wpisane będą straty tj. zmiana obrazu ciała, dotychczasowego rytmu życia, własnego czasu, swobody w realizacji pragnień, jakiejś znanej ukształtowanej już dynamiki relacji małżeńskiej/partnerskiej. Tym jednak, co bardzo często jeszcze silniej zaczyna się otwierać w czasie ciąży to nieświadome, często wyparte konflikty wczesnego okresu dzieciństwa rodzącej się mamy. I w zależności od tego, co znajduje się za tymi drzwiami „duchów przeszłości”, tak różne mogą być Jej konflikty i emocje przeżywane w okresie ciąży. Pojawiają się tęsknoty i pragnienia, które w dzieciństwie zostały zaniedbane lub nieadekwatnie zaspokojone tj. potrzeba opieki, bezpiecznej zależności, wsparcie w regulacji emocji czy separacji. Z racji tego, że ciąża jest okresem wzmożonej wrażliwości emocjonalnej te tęsknoty i związane z nimi wewnętrzne konflikty mogą wzbudzać bardzo silne, często trudne do zrozumienia i wytrzymania emocje. Mogą przyjąć postać objawów np. depresyjnych lub lękowych, czasem ubierają się w doświadczenia somatyczne i przyszła mama doświadcza różnych przykrych dolegliwości fizycznych.
W powszechnym, społecznym rozumieniu uznaje się kobietę w ciąży za osobę, której należy się ochrona i przywilej bycia zaopiekowaną. Czasami jednak ta opieka przyjmuje postać represyjną lub infantylizującą (znane są nam sformułowania „to tylko hormony”, „kobieta w ciąży jest emocjonalna” itp.). Czasami też, zwłaszcza w aspekcie medycznym, gdy ciąża przebiega w sposób trudny lub zagrożony, opieka ukierunkowuje się głównie na dziecko i redukuje kobietę do pewnego rodzaju kontenera na rodzące się życie. Mnie zaś bardzo porusza sformułowanie francuskiej psychoanlityczki Monique Bydlowski określającej ten wyjątkowy stan emocjonalny kobiety w ciąży jako „przejrzystość psychiczna” (za: Magdalena Chrzan – Dętkoś, 2010), dzięki której uczucia stają się nie tylko bardziej dostępne ale też łatwiejsze do przepracowania. Te słowa są dla mnie również o Spojrzeniu – uważnym i troskliwym zobaczeniu tej konkretnej Mamy, uznaniu wielkiej wartości zmian intrapsychicznych, których doświadcza, zaopiekowaniu się tym, co może być „za trudne” lub czego może być „za dużo”. Dzięki takiej postawie, możemy podjąć działania nierzadko profilaktyczne względem potencjalnych problemów psychicznych i relacyjnych, mogących się pojawić po narodzinach dziecka i wpływających nie tylko na kobietę, ale również na jakość jej więzi z niemowlęciem.
Kiedy więc skorzystać ze wsparcia psychoterapeutycznego w ciąży?
- Gdy pojawiają się zaburzenia nastroju i lęki: nasilony niepokój o dziecko lub poród, objawy depresji (smutek, brak radości), huśtawki nastrojów, lęk uogólniony lub napady paniki
- Gdy masz za sobą trudne doświadczenia: przeszłaś poronienie, ciążę zagrożoną lub traumatyczny poród w przeszłości.
- Gdy doświadczasz problemów w relacjach: osamotnienie, brak wsparcia od partnera, nasilony konflikt
- Przytłacza Cię szok i wątpliwości: ciąża jest nieplanowana lub wywołuje silny opór, lęk i poczucie przytłoczenia.
- Pojawiają się problemy psychosomatyczne: problemy ze snem, obniżone łaknienie, ciągłe zmęczenie wynikające z napięcia psychicznego
- Gdy czujesz, że potrzebujesz towarzyszenia w tym czasie, wsparcia w lepszym rozumieniu siebie i swoich potrzeb
Bibliografia:
Magdalena Chrzan –Dętkoś „Psychodynamiczne rozumienie macierzyństwa – implikacje do pracy klinicznej” (Psychoterapia 1(152)2010, str. 5-14)
